بازی درمانی در کودکان بیش فعال

بازی درمانی یک تعامل کودکی بین کودک وبزرگسال آموزش دیده است که از طریق ارتباط نمادین  دربازی ،درجست و جو ی راههایی برای کاهش آشفتگی های هیجانی کودک است .به طوری که کودک درتعاملات فردی با درمانگر ،پذیرش ،تخلیه هیجانی ،کاهش اثرات رنج آور ،جهت دهی مجدد تکانه ها و تجربه هیجانی تصحیح شده را تجربه می کند .

بازی درمانی ،رویکرد فعالی است که می توان آن رابه صورت فردی و گروهی به کاربرد ،به گونه ای که به کودکان  اجازه می دهد تا به واسطه بازی ،احساسات هشیار و ناهشیارشان را آشکار سازند .

اهداف بازی درمانی:

درفرایند رشد ،کودکان نیازها ،احساسات و مشکلاتی دارند که بیشترشان از سوی والدین ،آن چنان که باید درک وپاسخ داده نمی شود .بازی روشی است که درآن کودک احساسات خود را نشان می دهد ،روابط خود را می گستراند ،تجربیاتش را می نمایاند ،آرزوهایش را فاش می سازد وبه خودشکوفایی می رسد .

دربازی درمانی اسباب بازی ها مانند واژه های کودکان هستند وبازی زبان آنها محسوب می شود بازی درمانی مانند روان درمانی ومشاوره برای بزرگسالان است . تجربیات عمده هیجانی می تواند درنهایت آرامش و امنیت ازراه نمادهی خیالی واسباب بازی ها بیان  می شود  .

به کارگیری اسباب بازی ها  کودکان  را درنمایاندن اضطراب ،ترس ،خیالات ،و احساس گناه  خویش توانا می سازد .دراین فرایند بازی درمانی ،کودک ،احساسات خودراآزادانه ،ابراز می کند ،چراکه این روش کودکان رااز خودشان ،تجربیات و پیشامدهای روزمره شان جدا می سازد . کودکان خودرادربازی نشان می دهند ومی آموزند که چگونه با موقعیت های گوناگون روبرو شوند .

بازی درمانی به درمانگر کمک می کند که جهان کودک را درک کند .این رابطه درمانی منجربه رشد صحیح کودک وحفظ سلامت روانی او می انجامد .درمانگر می تواند به سادگی به دنیای کودک راه یابد چرا که دنیای کودک ،دنیای کنش ها وفعالیت است .اگر کودک پرخاشگر باشد ،پرخاشگری خودراازراه یور ش به درمانگر یا تیر اندازی با اسلحه اسباب بازی ،خود وگاه رفتارهایی از این دست نشان دهد .

دراین فرایند می توان به کودک آموخت که بر خشم خود چیره شود .بدون بهره گرفتن از اسباب بازی درمانگر میتواند تنهابا کودک درباره رفتارهای پرخاشگرانه ای که اودرروزیا  هفته قبل انجام داده است سخن بگوید .حتما نباید برای استفاده از روش بازی درمانی یک اتاق پراز اسباب بازی داشت بلکه می بایست اسباب بازی ها رابا توجه به نوع مشکل کودک دراتاق قرار داد وبه او فرصت انتخاب داد .

بازی درمانی تنها بهره گیری کودک از اسباب بازی ها را دربر نمی گیرد بلکه باید اندک اندک با گفتگو نیز به کودک نزدیک شد .درمانگر باید درگزینش اسباب بازی ها وقت فراوانی داشته باشد .اسباب بازی ها نیز بایستی ویژگی های گوناگون مانند موارد زیررا دربر گیرند .

-اسباب بازی باید بتوانند :تجربیات واقعی زندگی و احساسات کودک را نشان دهند ،کمبودها وتنگناهای زندگی واقعی کودک رادرخود داشته باشند وبدون گفتگو مسائل درونی کودک رافاش سازند .

-اسباب بازی های پیچیده و الکترونیکی برای این هدف مناسب نیستند وباید از آنان دوری کرد .بسیاری از کودکان خودپنداره ضعیفی دارند پس نباید از اسباب بازی هایی که این مشکل را دامن می زنند استفاده کرد .

انواع بازی مرتبط با اختلال نقص توجه:

بازی درمانی با رویکردشناختی –رفتاری و ذهن آگاهی

مداخله های مبتنی برذهن آگاهی به عنوان یکی از درمان های شناختی رفتاری نسل سوم یا موج سوم قلمدادمی شود .ذهن آگاهی شکلی ازمراقبه است که ریشه درتعالیم وآیین های مذهبی شرقی دارد .

بازی درمانی با رویکرد شناختی رفتاری به منظور تشخیص اختلال ها وحتی درمان آن هم استفاده می شود ومی توان آن رابا آموزش درنگ کن ،فکر کن و عمل کن توصیف کرد .این شیوه به طورمعمول توسط درمانگران البته با مداخله اولیا انجام می شود .دراین روش فنون مختلفی ازبازی ها ازجمله حرکت آهسته ،کلاه مهمانی روی سرهیولا و..وجوددارد .ازجمله فعالیتهای طراحی شده برای این دست ازکودکان شامل مواردزیر است :

1)آن رابینداز :دراین فعالیت کودک باید ضمن توجه برشئی معین فعالیت ویژه ای را انجام دهد .

2)آن رالمس کن :دراین فعالیت ازکودک خواسته می شود که با چشمان بسته واستفاده از حس لامسه فعالیت زیرراانجام دهد .

3)دقت کن وتوپ رابینداز :هدف جلب توجه کودک به جزئیات وانجام هرچه دقیق تر حرکات وفعالیت هاست .

4)توجه کن وبه خاطر بسپار :کودک ضمن توجه به اشیا وفعالیت های منظم باید سعی کند آن هارابه خاطر بسپارد .هدف ازانجام این بازی حفظ توجه برای مدت طولانی تر هست .

5)کاررادرزمان طولانی تر انجام بده :برای مثال بااستفاده از میله یا نوارمسیری راایجاد میکنیم واز کودک میخواهیم تا می تواند آرام ودقیق روی مسیرراه برود .سپس زمان راه رفتن کودک اندازه گیری می شود و همچنین مشخص می کنیم که او چند سانتی مترازمسیر رابادقت وروی مسیر میله راه رفته است .

6)بگو ،عمل کن ،بگو:این فعالیت برای بهبود رفتارهای بدون تفکر کودکان طراحی شده است .

دراین بازی از کودک میخواهیم قبل ازانجام بازی ،حین بازی و پس ازبازی به ارزیابی خود می پردازد .

7)دویدن داخل ماز وصحبت کردن :این فعالیت نیز درمراحل بالاتر که کودک قدرت تمرکز بیشتری دارد اجرا می شود واز کودک خواسته می شود دریک زمان واحد 2 کار متفاوت راانجام دهد .

مقالات  تاثیربازی درمانی بر نقص توجه بیش فعالی:

پژوهش ها نشان می دهند که بازی درمانی رویکردی درمانی است که برای گستره وسیعی از کودکان مورد بهره برداری قرار می گیرد .از آن جمله :کودکان بیش فعال ، کودکان پرخاشگر ،کودکان دارای آشفتگی هیجانی ،کودکان با خودپنداره واعتمادبه نفس پایین،کودکان با ناسازگاری اجتماعی ،کودکان دارای دشواری های گفتاری ،کودکان گوشه گیر ،کودکان آسیب دیده و..

بازی درمانی ،برنامه درمانی جایگزین مناسبی برای دامنه وسیعی از مشکلات روان شناختی کودکان ونوجوانانی است که دردامنه سنی 3تا 16 سال قراردارند .این برنامه درمانی توسط روانشناسان وپژوهشگران مختلف طی چند ین دهه برای درمان طبف وسیعی ازاختلالات ومشکلات استفاده شده واثربخشی آن نشان داده شده است (هالپرین  وهمکاران ،2012وهمکاران ).قدرت درمانی بازی مانند حل مساله ،خودتنظیمی وآموزش مستقیم وغیرمستقیم (شافر،2014)

میتواند به کودکان مبتلا به اختلال نقص توجه –بیش فعالی جهت تشخیص وارتباط برقرار کردن با مشکلاتشان ازطریق بازی وشرکت کامل در درمان کمک نماید (کادوسان ،2014)

یکی ازانواع بازی درمانی ،بازی درمانی اکوسیستمیک است .بازی درمانی اکوسیستمیک یک نظریه سیستم های پیچیده است که برکلیت یا الگوی روابط بین ارگانیزم و محیط اش متمرکز است .به طورکلی درمانگر ناچاراست که سیستم های چند گانهای که کودک جزئی ازآن است ازنقطه ی آغاز تا پایان مد نظر قرار می دهد (اوکانر ،2000).

به علاوه این سیستم ها محدود به سیستم های خانوادگی وفرهنگی ،اجتماعی نیست بلکه شامل سیستم های فردی مانند سیستم های زیستی عصبی ،بازنمودی (معانی روانی )وسیستم های زمانی (فرایندهای ریشه ای وتاریخی )نیز هست .بازی درمانی اکوسیستمیک ازیک مدل ترکیبی شامل مفاهیم علم زیست شناسی ،مدل های چندگانه روان درمانی کودک ونظریه ی رشدی ناشی شده است که به شکل یک نظریه جامع ودیدگاه درمانی یکپارچه شده است .

بنابراین ،به طور خلاصه می توان گفت ،بازی درمانی اکوسیستمیک ،می تواند به عنوان یک نظریه یکپارچه( روانی )،رشدی (فردی و خانوادگی )،سیستمیک (زوجی ،خانوادگی ،اجتماعی وسایر سیستم ها وبافتی (فراسیستم های اجتماعی فرهنگی )به منظورایجادبهترین درک ازعملکرد کودک دردنیای اکوسیستمی اش ،دیده شود (اوکانر وامن ،2012).

باتوجه به نوع وروش خاص بازی درمانی اکوسیستمیک به نظر میرسد این شیوه ی درمانی دارای کارایی ویژه ای جهت استفاده برای کودکان دارای اختلال نقص توجه بیش فعالی باشد.

درمان دومی که دراین پژوهش ازآن استفاده می شود بازی درمانی کوتاه مدت برای کودکان است .دربازی درمانی کوتاه مدت همواره تاکید وتوجه بر کودک ،والدین ،معلمان ومحیط کودک وجود دارد به طوری که والدین جزئی اساسی درروند درمان به حساب می آیند و بخشی از جلسات درمان با مشارکت آنها صورت می گیرد .به علاوه درصورت لزوم معلمان وکارکنان موسسه نیز درفرایند درمان واردمی شوند تا کارایی درمان حداکثر شود .بازی درمانی کوتاه مدت ترکیبی از راهبردهای مختلف بالینی آزموده شده بارویکردی چند بعدی است که برای کودکان مبتلا به اختلال نقص توجه بیش فعالی استفاده می شود تابه هرچه کاراترشدن درمان کمک نماید .این دیدگاه چند بعدی نیاز مند آموزش دادن به والدین درخصوص ماهیت وتشخیص این اختلال به صورت آموزش هفتگی والدین ،آموزش درخصوص دارو درمانی درصورت لزوم ،انجام مداخلات کلاسی ،آموزش مهارتهای اجتماعی وبازی درمانی فردی است (کادوسان ،2006)

درپژوهش های بسیاری اثربخشی بازی درمانی برای اختلال نقص توجه –بیش فعالی موردبررسی قرار گرفته است .رابینسون وهمکاران (2017)اثربخشی بازی درمانی کودک محوررا بربهبود عملکرد رفتاری کودکان دارای اختلال نقص توجه بیش فعالی موردبررسی قرار دادند .نتایج حاکی ازآن بود که این برنامه درمانی دربهبود عملکردرفتاری کودکان دارای اختلال نقص توجه –بیش فعالی موثربوده است .نتایج پژوهش ال –نگر ،ابو الماد و احمد (2017)نشان دادکه استفاده ازبازی درمانی منجربه تاثیرات مثبت برتوجه وکنترل رفتارهای تکانشی وکاهش رفتارهای بیش فعالی درکودکان دارای اختلال نقص توجه –بیش فعالی می شود .براساس پژوهش سبزیان ،کلانتری ،مهرابی (1394)بازی مشترک مادر-کودک درکاهش علائم نقص توجه –بیش فعالی موثراست .

درپژوهش جانسما وکامبز (2009)تاثیر برنامه های ترکیب نقاشی درمانی وبازی درمانی درافزایش مهارتهای سازشی کودکان دارای اختلال نقص توجه –بیش فعالی موردبررسی قرار گرفته است .دراین پژوهش ابتدا زمانی ازروز را که رفتار شرکت کنندگان مکرررا رخ می داد ،تعیین نمودند سپس برنامه مناسبی به مدت یک ساعت وقبل اززمان مشخص شده اجراشد .نتایج حاکی از کاهش رفتارهای سازش نایافته وافزایش مهارت سازشی بود .برزگر وزمینی (2011)درپژوهشی تاثیر بازی درمانی رابر کودکان مبتلا به اختلال نقص توجه –بیش فعالی موردبررسی قرار دادند .نتایج مطالعه حاکی ازآن بود تفاوت معناداری بین گروه کنترل وآزمایش که درآن بازی درمانی مورد استفاده قرار گرفته بود وجودداشت بنابراین بازی درمانی ممکن است به عنوان یک شیوه درمانی برای کودکان مبتلا به اختلال نقص توجه –بیش فعالی موثرباشد .

 درپژوهش هاشمی و همکاران (1397)مقایسه تاثیر برنامه بازی درمانی اکوسیستمیک وبازی درمانی کوتاه مدت برکودکان نشان داد تاثیر بازی درمانی اکوسیستمیک نسبت به بازی درمانی کوتاه مدت برای کودکان درکاهش اختلال نقص توجه بیش فعالی بیشتراست ومیتوان بازی درمانی اکوسیستمیک وبازی درمانی کوتاه مدت  رابه عنوان مداخله ای مناسب درکاهش نشانه های اختلال نقص توجه –بیش فعالی به کاربرد .

برچسبها: مشاور کودک در گرگان, بازی درمانی

مرکز مشاوره کودک گرگان...